بزرگترین و دلهرهآورترین سوالی که در راهروهای کلینیکهای زیبایی و محافل دوستانه شنیده میشود این است، آیا لیزر سرطانزاست؟ یا آیا این اشعههای جادویی، سالها بعد بلای جان ما میشوند؟ در این مقاله، قرار است با ذرهبین علم به اعماق پوست نفوذ کنیم و یک بار برای همیشه، مرز بین حقیقت و شایعه را مشخص کنیم.
لیزر دقیقاً با بدن ما چه میکند؟
برای درک اینکه آیا لیزر خطرناک است یا خیر، ابتدا باید بدانیم ماهیت آن چیست؟
لیزر، یک دسته پرتو نوری متمرکز و تکرنگ است. مکانیسم عملکرد آن بر پایهی پدیدهای به نام فتوترمولیز انتخابی بنا شده است. به زبان ساده: اشعه لیزر دقیقاً رنگدانههای تیره (ملانین) موجود در ریشه مو را هدف قرار میدهد. گرما به ریشه منتقل شده و فولیکول مو را تخریب میکند، بدون اینکه به بافتهای اطراف آسیبی برساند. عمق نفوذ این اشعه بسیار کم است (در حد چند میلیمتر) است. یعنی این پرتوها حتی از لایه درم پوست هم فراتر نمیروند، چه برسد به اینکه به ارگانهای داخلی یا غدد نفوذ کنند.
بیشتر بدانید: لیزر موهای زائد برای چه کسانی ضرر دارد؟
آیا لیزر سرطانزاست؟
بیایید مستقیماً به سراغ اصل مطلب برویم. پاسخ کوتاه و قاطع علم پزشکی به این سوال، خیر است. اما چرا؟
۱. تفاوت میان پرتوهای یونیزان و غیرنورانی
پرتوهایی که باعث سرطان میشوند (مثل اشعه ایکس یا گاما)، یونیزان نام دارند. این پرتوها انرژی بسیار بالایی دارند، از بدن عبور میکنند و میتوانند ساختار DNA سلول را تغییر دهند.
جهش در DNA همان عاملی است که منجر به سرطان میشود. اما لیزرهای مورد استفاده در صنعت زیبایی، از نوع پرتوهای غیر یونیزان هستند. انرژی آنها فقط در حد تولید حرارت در سطح فولیکول مو است و هیچ توانایی برای تغییر در ساختار ژنتیکی سلولهای بدن ندارند.
2. تاییدیه های جهانی
سازمان غذا و داروی آمریکا که سختگیرترین نهاد نظارتی جهان است، لیزر موهای زائد را به عنوان یک روش ایمن تایید کرده است. در طول دههها استفاده از این تکنولوژی، هیچ گزارش مستند علمی مبنی بر ارتباط مستقیم بین لیزر موهای زائد و ابتلا به سرطان پوست یا سرطان ارگانهای داخلی (مثل رحم یا سینه) ثبت نشده است.
عوارض واقعی، آنچه باید از آن بترسید!
اگرچه لیزر سرطانزا نیست، اما این بدان معنا نیست که کاملاً بیخطر است. عوارض لیزر معمولاً ناشی از «اشتباه انسانی» یا «عدم رعایت مراقبتها» است، نه ماهیت خود لیزر. بیایید با عوارض واقعی روبرو شویم:
۱. سوختگی و تاول
تلخترین تجربه شایعترین عارضه جدی، سوختگی پوست است. این اتفاق زمانی میافتد که دستگاه توسط فردی غیرمتخصص تنظیم شود یا دستگاه قدیمی و غیراستاندارد باشد. اگر انرژی دستگاه بیش از حد بالا باشد، پوست به جای مو، گرما را جذب کرده و دچار سوختگی درجه یک یا دو میشود.
۲. تغییرات رنگدانه (لکههای تیره و روشن)
برخی افراد بعد از لیزر دچار «هایپرپیگمانتاسیون» (لکههای تیره) یا «هیپوپیگمانتاسیون» (لکههای سفید) میشوند. این مورد به خصوص در افرادی که پوست برنزه دارند یا بلافاصله بعد از لیزر در معرض آفتاب قرار میگیرند، دیده میشود. لکههای سفید گاهی ممکن است ماهها باقی بمانند یا حتی دائمی شوند.
۳. فولیکولیت و عفونت
اگر محیط کلینیک استریل نباشد یا پس از لیزر، فرد بهداشت فردی را رعایت نکند، فولیکولهای آسیبدیده مو ممکن است دچار عفونت باکتریایی شوند که با جوشهای چرکی و التهاب شدید همراه است.
۴. آسیب به چشم
خطری که نادیده گرفته میشود این خطرناکترین عارضه فیزیکی لیزر است. اشعه لیزر میتواند در کسری از ثانیه باعث آسیب دائمی به شبکیه چشم شود. به همین دلیل، استفاده از عینکهای محافظ مخصوص (نه عینک آفتابی معمولی!) برای اپراتور و مراجع، یک ضرورت حیاتی و غیرقابل مذاکره است.
شایعات درباره ی لیزر موهای زائد
علاوه بر سرطان زا بودن، شایعات دیگری نیز درباره لیزر موهای زائد وجود دارد که قصد داریم به آن ها هم پاسخ دهیم.
آیا لیزر باعث ناباروری میشود؟
مطلقاً خیر. همانطور که گفتیم، عمق نفوذ لیزر به قدری کم است که حتی به لایههای زیرین پوست نمیرسد، چه برسد به اینکه بخواهد از بافتهای ضخیم شکمی عبور کرده و به تخمدانها یا بیضهها آسیب بزند.
آیا لیزر باعث تورم غدد لنفاوی زیر بغل میشود؟
خیر. لیزر موهای زائد با غدد لنفاوی که در عمق بدن قرار دارند کاری ندارد. التهاب سطحی ممکن است رخ دهد، اما آسیبی به سیستم لنفاوی وارد نمیشود.
چگونه از عوارض آن در امان بمانیم؟
برای اینکه تجربه شما از لیزر، به جای پشیمانی، به رضایت ختم شود، این ۵ فرمان را رعایت کنید:
1. انتخاب مرکز معتبر: هرگز زیبایی و سلامت خود را به خاطر قیمت کمتر، به دست سالنهای زیبایی غیرمجاز نسپارید. لیزر باید در مراکز درمانی تحت نظر پزشک انجام شود.
2. تست شات: اگر پوست حساسی دارید، از اپراتور بخواهید ابتدا یک ناحیه کوچک را لیزر کند تا واکنش پوستتان را بعد از ۲۴ ساعت بسنجید.
3. خداحافظی با آفتاب: حداقل دو تا چهار هفته قبل و بعد از لیزر، قید برنزه کردن و حمام آفتاب را بزنید. پوست برنزه، بزرگترین دشمن لیزر است.
4. صداقت در مورد داروها: مصرف داروهایی مثل راکوتان، آنتیبیوتیکها یا داروهای اعصاب را حتماً اطلاع دهید.
5. مراقبتهای بعد از جلسه: استفاده از کرمهای ترمیمکننده (مثل زینک اکساید) و ضدآفتاب را جدی بگیرید و تا ۲۴ ساعت از دوش آب داغ و فعالیت بدنی شدید پرهیز کنید.
