خستگی بدن یکی از مشکلاتی است که بسیاری از زنان در دوره‌های مختلف زندگی تجربه می‌کنند. گاهی این احساس پس از یک روز کاری طولانی، فعالیت بدنی یا کمبود خواب ایجاد می‌شود و با استراحت برطرف می‌گردد. اما در برخی شرایط، احساس خستگی حتی پس از خواب کافی نیز ادامه دارد و انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌کند.
در چنین شرایطی، خستگی نشانه‌ای از یک مشکل زمینه‌ای در بدن است. علت خستگی بدن در زنان همیشه به فعالیت زیاد یا خواب ناکافی نیست. تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری و یائسگی، کم‌خونی ناشی از کمبود آهن، اختلالات تیروئید، کمبود برخی ویتامین‌ها و حتی استرس‌های طولانی‌مدت می‌توانند سطح انرژی بدن را تحت تأثیر قرار دهند.
شناخت علت اصلی خستگی اهمیت زیادی دارد، زیرا روش مقابله با خستگی ناشی از کم‌خونی با خستگی مربوط به اختلالات خواب یا مشکلات هورمونی یکسان نیست. در ادامه، مهمترین دلایل خستگی جسمی و ذهنی در زنان، علائم همراه و روش‌های درمان آن را بررسی می‌کنیم.
مهمترین علل خستگی چیست؟
۱. قاعدگی
خستگی یکی از علائم شایع در دوران قاعدگی است و کاملاً طبیعی محسوب می‌شود. شدت و مدت‌زمان آن بسته به عوامل مختلف، در هر فرد متفاوت است. کاهش سطح استروژن منجر به کاهش برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی از جمله استیل‌کولین، دوپامین و سروتونین می‌شود.
این هورمون ها برای حفظ خواب سالم و سطح انرژی بدن ضروری هستند. خونریزی‌های شدید قاعدگی می‌توانند باعث خستگی شوند، زیرا از دست دادن خونِ بیشتر، منجر به کاهش سطح آهن در بدن می‌شود.
وقتی سطح آهن خون پایین می‌آید، اکسیژن کمتری به سلول‌ها می‌رسد. در نتیجه، بدن باید برای تولید انرژی مورد نیاز خود، سخت‌تر تلاش کند. علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS) در حوالی زمان قاعدگی می‌تواند منجر به اختلالات خواب و در پی آن، خستگی شود.
۲. یائسگی
در دوران یائسگی، سطح برخی هورمون‌ها، از جمله استروژن و پروژسترون، دچار نوسان می‌شود. این تغییرات موجب خستگی و همچنین بروز سایر علائم رایج، نظیر گرگرفتگی و تعریق شبانه میشوند. نوسانات سطح هورمون‌ها می‌تواند بر الگوی خواب شما نیز تأثیر بگذارد و در نتیجه منجر به احساس خستگی در طول روز شود.
۳. اختلالات تیروئید
خستگی یکی از علائم اصلی کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) است. این عارضه در زنان شایع‌تر از مردان است. اغلب، علائم به آرامی ظاهر میشوند و به تدریج در طول چندین سال پیشرفت می‌کنند. سایر علائم کم‌کاری تیروئید عبارتند از: حساسیت به سرما، درد مفاصل و عضلات، افسردگی و افزایش وزن.
پرکاری تیروئید نیز می‌تواند باعث خستگی شود. علائم دیگر آن شامل ضربان قلب نامنظم، پرش یا لرزش عضلات، تورم در ناحیه گردن و کاهش وزن است.
۴. کم‌خونی ناشی از فقر آهن
خستگی یکی از علائم کم‌خونی ناشی از فقر آهن است. از دست دادن خون، علت شایع کمبود آهن است. بنابراین، قاعدگی‌های سنگین (خونریزی شدید قاعدگی) به دلیل از دست دادن خون، یک عامل خطر محسوب میشوند.
سایر علل احتمالی کم‌خونی ناشی از فقر آهن عبارتند از:
بارداری
خونریزی داخلی، برای مثال به دلیل زخم معده
بیماری‌های گوارشی که بر توانایی بدن در جذب آهن تأثیر می‌گذارند، مانند بیماری سلیاک
پزشکان معمولاً کم‌خونی ناشی از فقر آهن را با مکمل‌های آهن درمان می‌کنند که به بازیابی سطح آهن بدن کمک می‌کنند.
همچنین، متخصصان تغذیه اغلب توصیه می‌کنند که غذاهای غنی از آهن را به رژیم غذایی خود اضافه کنید. برخی از منابع آهن عبارتند از: غلات صبحانه غنی‌شده، سبزیجات برگ‌دار سبز، میوه‌های خشک و مغزها، و گوشت قرمز.
۵. افسردگی
افسردگی یک اختلال سلامت روان شایع است که با احساس مداوم ناامیدی، غم یا پوچی همراه است. خستگی نیز یکی از علائم رایج افسردگی است.
احتمال ابتلا به افسردگی در زنان دو برابر مردان است. این وضعیت اغلب با اختلالات خواب همراه است که می‌تواند خستگی را تشدید کند.
۶. کووید-۱۹
خستگی یکی از شایع‌ترین علائمی است که در طول دوره ابتلا به کووید-۱۹ و پس از آن وجود دارد. این علامت حتی از نشانه‌های کلاسیک این بیماری، مانند سرفه، تب و از دست دادن حس بویایی، شایع‌تر است.
خستگی ناشی از کووید-۱۹ معمولاً شدیدتر از خستگی‌های معمولی احساس می‌شود. نوعی خستگی مفرط که حتی پس از یک خواب شبانه کامل و آرام‌بخش نیز برطرف نمی‌شود.
به‌طور میانگین، این خستگی ۵ تا ۸ روز طول می‌کشد، اما در برخی افراد ممکن است تا ۲ هفته یا بیشتر ادامه یابد. در مورد افرادی که به کووید طولانی‌مدت مبتلا هستند، خستگی طولانی مدتی را نیز تجربه می کنند.
۷. دیابت
خستگی یکی از علائم شایع در هر دو نوع دیابت (نوع ۱ و نوع ۲) است. دیابت می‌تواند از روش‌های گوناگونی منجر به بروز خستگی شود. عواملی همچون سبک زندگی، تغذیه، اختلالات غدد درون‌ریز و مصرف برخی داروها در این امر دخیل است.
از آنجا که سطح قند خون در افراد مبتلا به دیابت بالاتر است، مقدار کمتری قند به سلول‌ها می‌رسد. این مسئله گاهی می‌تواند موجب ضعف و خستگی شود.
همچنین، احتمال ابتلا به افسردگی در افراد دیابتی بیشتر است و همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، خستگی یکی از علائم رایج افسردگی به شمار می‌رود.
۸. سندرم خستگی مزمن
سندرم خستگی مزمن یک وضعیت سلامتی پیچیده و طولانی‌مدت است. این عارضه موجب خستگی مفرطی می‌شود که با استراحت بهتر نمی شود. شدت این خستگی پس از انجام فعالیت‌های روزمره‌ای که نیازمند تلاش جسمی یا ذهنی هستند، بیشتر می شود.
علت دقیق سندرم خستگی مزمن هنوز برای دانشمندان مشخص نیست. با این حال، بسیاری از افراد پس از ابتلا به برخی عفونت‌ها نظیر آنفولانزا، عفونت‌های ناشی از انواع ویروس‌های کرونا دچار این علائم شده‌اند.
سندرم خستگی مزمن زنان را بیشتر از مردان درگیر می‌کند، به‌طوری که نسبت ابتلای زنان به مردان حدود ۴ به ۱ است.
اختلالات خواب نیز در میان مبتلایان به سندرم خستگی مزمن شایع است و می‌تواند احساس خستگی را تشدید کند.
برای رفع خستگی و بی‌حالی چی بخوریم؟
مصرف مواد غذایی حاوی آهن مانند گوشت، حبوبات و سبزیجات برگ سبز، منابع پروتئینی، تخم‌مرغ، ماهی، لبنیات و مواد غذایی حاوی ویتامین‌های گروه B می‌تواند به تأمین نیازهای تغذیه‌ای بدن کمک کند. ترکیب منابع آهن گیاهی با مواد غذایی حاوی ویتامین C نیز جذب آهن را بهتر می کند.
