جوش صورت فقط یک مشکل موقتی نیست. برای بعضی افراد، یک جوش کوچک بعد از چند روز برطرف میشود، اما برای برخی دیگر، همان جوش می‌تواند به لک قهوه‌ای، قرمزی طولانی‌مدت یا فرورفتگی‌هایی تبدیل شود که ماه‌ها روی پوست باقی می‌مانند. گاهی نیز با وجود استفاده از شوینده‌ها، ماسک‌ها و محصولات ضدجوش، آکنه دوباره برمی‌گردد و این سؤال را ایجاد می‌کند که چرا جوش‌ها به‌طور کامل درمان نمی‌شوند.
برای انتخاب روش مناسب، ابتدا باید علت ایجاد آکنه و نوع ضایعات پوستی مشخص شود. درمان جوش فعال با درمان لک پس از جوش یا اسکار فرورفته یکسان نیست. محصولی که برای کنترل چربی و باز شدن منافذ پوست استفاده میشود، لزوماً نمی‌تواند فرورفتگی‌های قدیمی را برطرف کند؛ همان‌طور که روش‌های بازسازی پوست، جایگزین درمان آکنه فعال نیستند.
در این مقاله، علت ایجاد آکنه، روش‌های علمی کنترل جوش، تفاوت لک و اسکار و راهکارهای بهبود جای جوش را بررسی می‌کنیم تا بدانید برای هر مشکل پوستی چه رویکردی منطقی‌تر است.
آکنه چیست و چرا روی پوست ایجاد میشود؟
آکنه یک بیماری التهابی شایع پوست است که معمولاً در نواحی دارای غدد چربی فعال، مانند صورت، پیشانی، سینه، شانه‌ها و پشت بدن دیده میشود. این مشکل زمانی شکل می‌گیرد که چربی پوست (سبوم) و سلول‌های مرده در دهانه فولیکول مو تجمع پیدا کنند و محیط مناسبی برای ایجاد التهاب فراهم شود.
در ایجاد آکنه، چند عامل با یکدیگر ارتباط دارند:
افزایش تولید چربی پوست: فعالیت غدد سباسه تحت تأثیر هورمون‌ها، به‌ویژه آندروژن‌ها، می‌تواند افزایش پیدا کند.
انسداد منافذ: تجمع سلول‌های مرده و تغییر در روند طبیعی ریزش آن‌ها باعث بسته شدن دهانه فولیکول میشود.
فعالیت باکتری: این باکتری به‌طور طبیعی روی پوست وجود دارد، اما در شرایط مرتبط با آکنه می‌تواند در شکل‌گیری التهاب نقش داشته باشد.
واکنش التهابی پوست: پاسخ التهابی بدن می‌تواند باعث قرمزی، تورم، درد و تشکیل جوش‌های چرکی یا عمقی شود.
آکنه نتیجه یک عامل منفرد نیست؛ به همین دلیل، شست‌وشوی بیشتر صورت یا استفاده از یک محصول ضدجوش به‌تنهایی همیشه مشکل را برطرف نمی‌کند. رویکرد مؤثر باید متناسب با نوع آکنه، شدت التهاب و شرایط پوست انتخاب شود.
علت جوش صورت در بزرگسالان چیست؟
یکی از چالش‌های رایج این است که آکنه پس از دوران نوجوانی نیز ادامه پیدا می‌کند یا برای نخستین بار در بزرگسالی ظاهر میشود. جوش‌های بزرگسالی به‌خصوص در ناحیه چانه، فک و اطراف دهان معمولا با نوسانات هورمونی ارتباط دارند. بااین‌حال، محل جوش به‌تنهایی برای تشخیص علت آن کافی نیست. عوامل زیر می‌توانند در بروز یا تشدید آکنه نقش داشته باشند:
۱. تغییرات هورمونی
نوسانات هورمونی در دوران بلوغ، پیش از قاعدگی و برخی شرایط هورمونی می‌توانند تولید چربی پوست را افزایش دهند. اگر جوش‌ها به‌صورت مداوم در ناحیه فک و چانه ظاهر میشوند و با نامنظمی قاعدگی یا افزایش موهای زائد همراه هستند، بررسی پزشکی از نظر اختلالات هورمونی اهمیت دارد. البته هر جوش هورمونی به معنای وجود یک بیماری هورمونی نیست و نباید بدون ارزیابی، داروهای هورمونی مصرف کرد.
۲. استرس و کمبود خواب
استرس لزوماً علت اصلی آکنه نیست، اما می‌تواند در برخی افراد شدت التهاب و دفعات بروز جوش را افزایش دهد. خواب ناکافی نیز ممکن است از طریق تأثیر بر شرایط عمومی بدن و عادت‌های مراقبت از پوست، کنترل آکنه را دشوارتر کند.
۳. محصولات نامناسب مراقبت از پوست
استفاده از محصولات بسیار چرب یا فرآورده‌هایی که با نوع پوست سازگار نیستند، ممکن است در بعضی افراد به انسداد منافذ و تشدید جوش کمک کند. بهتر است شوینده، مرطوب‌کننده و ضدآفتابی انتخاب شوند که برای پوست مستعد آکنه مناسب باشند.
۴. تغذیه و سبک زندگی
ارتباط رژیم غذایی و آکنه هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است؛ بااین‌حال، برخی مطالعات احتمال ارتباط رژیم‌های با بار گلیسمی بالا و در بعضی افراد مصرف لبنیات با تشدید آکنه را مطرح کرده‌اند.
این ارتباط در همه افراد یکسان نیست و حذف گسترده مواد غذایی بدون دلیل مشخص توصیه نمی‌شود. اگر تصور می‌کنید ماده غذایی خاصی جوش‌های شما را تشدید می‌کند، بررسی الگوی مصرف و تغییرات پوست در طول زمان می‌تواند مفید باشد.
۵. دستکاری جوش‌ها
فشار دادن، ترکاندن و کندن جوش می‌تواند التهاب را تشدید کند و احتمال ایجاد لک، عفونت و اسکار را افزایش دهد. به‌ویژه جوش‌های عمیق و دردناک نباید با فشار تخلیه شوند، زیرا آسیب ممکن است به لایه‌های عمقی‌تر پوست گسترش پیدا کند.
انواع جوش صورت کدام‌اند؟
آشنایی با شکل‌های مختلف آکنه همه جوش‌های صورت شبیه یکدیگر نیستند. بعضی از آن‌ها به شکل نقاط ریز و تیره روی بینی دیده میشوند، بعضی دیگر برجستگی‌های سفیدرنگی هستند که زیر پوست ایجاد میشوند و گروهی نیز با قرمزی، تورم، درد یا چرک همراه‌اند. این تفاوت‌ها فقط به ظاهر جوش مربوط نیستند؛ بلکه می‌توانند در انتخاب روش مراقبت و درمان نیز نقش داشته باشند. به‌طور کلی، جوش‌ها را می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد:
جوش‌های غیرالتهابی که معمولاً به شکل سرسیاه و سرسفید ظاهر میشوند و جوش‌های التهابی که شامل جوش‌های قرمز، چرکی و ضایعات عمقی‌تر هستند. در ادامه، هر نوع جوش را با ویژگی‌های آن بررسی می‌کنیم.
۱. جوش سرسیاه
نقاط تیره روی بینی و صورت جوش سرسیاه یکی از رایج‌ترین انواع جوش است که معمولاً روی بینی، پیشانی و چانه دیده میشود. این ضایعات به شکل نقاط کوچک و تیره‌ای روی پوست ظاهر میشوند و ممکن است در نگاه اول شبیه آلودگی یا باقی‌مانده مواد آرایشی به نظر برسند. جوش سرسیاه زمانی ایجاد میشود که دهانه فولیکول مو با چربی و سلول‌های مرده تجمع‌یافته مسدود شود، اما سطح آن باز باقی بماند.
تماس مواد داخل منافذ با هوا و تغییرات شیمیایی مرتبط با آن‌ها باعث تیره شدن سطح ضایعه میشود، بنابراین، رنگ سیاه جوش به معنای کثیف بودن پوست نیست.
روش کنترل جوش سرسیاه
استفاده از شوینده ملایم و محصولات مناسب پوست مستعد آکنه، مانند فرآورده‌های حاوی اسید سالیسیلیک است که به کاهش انسداد منافذ کمک کند. فشار دادن جوش‌ها یا استفاده از ابزارهای غیراصولی برای تخلیه آن‌ها توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند پوست را تحریک کند.
۲. جوش سرسفید
برجستگی‌های کوچک زیر پوست جوش سرسفید معمولاً به شکل یک برجستگی کوچک سفید یا هم‌رنگ پوست دیده میشود. برخلاف جوش سرسیاه، دهانه فولیکول در این نوع ضایعه بسته است و چربی و سلول‌های مرده درون آن تجمع پیدا می‌کنند.
این جوش‌ها معمولا روی پیشانی، گونه‌ها، چانه و سایر نواحی مستعد آکنه ظاهر میشوند. گاهی تعداد زیادی از آن‌ها در کنار هم دیده میشوند و باعث میشوند سطح پوست ناهموار به نظر برسد.
روش کنترل جوش سرسفید
بخاطر داشته باشید که کندن یا تخلیه جوش‌های سرسفید با ناخن ممکن است التهاب و لک پس از جوش را افزایش دهد.
۳. جوش پاپول
برجستگی‌های قرمز و ملتهب پاپول‌ها جوش‌هایی کوچک، برجسته و معمولاً قرمزرنگ هستند که در اثر التهاب پوست شکل می‌گیرند. این ضایعات ممکن است هنگام لمس حساس باشند، اما معمولاً سر سفید یا چرکی مشخصی ندارند.
جوش‌های پاپولی زمانی ایجاد میشوند که التهاب در اطراف فولیکول مو افزایش پیدا کند. اگر تعداد این جوش‌ها زیاد باشد، پوست ممکن است قرمز و ملتهب به نظر برسد. دستکاری این ضایعات می‌تواند التهاب را بیشتر کند و احتمال باقی ماندن لک را افزایش دهد.
روش کنترل جوش پاپولی
بسته به شدت آکنه، معمولا از درمان‌های موضعی مانند بنزوئیل پراکسید یا رتینوئیدهای موضعی استفاده میشود. اگر جوش‌ها گسترده، دردناک یا ماندگار باشند، بهتر است به یک متخصص پوست مراجعه کنید.
۴. جوش چرکی
جوش‌هایی با سر سفید یا زرد هستند، معمولاً به شکل برجستگی‌های قرمز دیده میشوند که در مرکز آن‌ها بخش سفید یا زردرنگی وجود دارد. این قسمت حاوی چرک است، یعنی ترکیبی از سلول‌های ایمنی، بقایای سلولی و مایعات مرتبط با التهاب. وجود چرک به این معنا نیست که باید جوش را فشار داد یا تخلیه کرد. دستکاری این ضایعات معمولا باعث آسیب بیشتر به بافت اطراف شود و احتمال ایجاد لک یا اسکار را افزایش دهد.
روش کنترل جوش چرکی
درمان بر اساس تعداد جوش‌ها، شدت التهاب و شرایط پوست انتخاب میشود. برخی ترکیبات موضعی در کنترل آکنه التهابی کاربرد دارند. در صورت شدید بودن یا تکرار مداوم جوش‌ها، بهتر است به یک متخصص پوست مراجعه کنید.
۵. جوش ندولی
جوش‌های عمقی و دردناک جوش ندولی یا ندولار یکی از انواع شدیدتر آکنه است که به شکل برجستگی‌های سفت، عمیق و اغلب دردناک زیر پوست ظاهر میشود. این ضایعات ممکن است سطح مشخصی نداشته باشند و برخلاف جوش‌های سطحی، مدت طولانی‌تری باقی بمانند.
التهاب در این نوع آکنه به لایه‌های عمقی‌تر پوست می‌رسد. به همین دلیل، جوش‌های ندولی نسبت به بسیاری از جوش‌های سطحی خطر بیشتری برای ایجاد اسکار دائمی دارند، به‌خصوص اگر درمان آن‌ها به تأخیر بیفتد یا به‌طور مکرر دستکاری شوند.
روش کنترل جوش ندولی
استفاده از محصولات معمولی ضدجوش برای کنترل این ضایعات کافی نیست، زیرا به درمان‌های دارویی قوی‌تر نیاز باشد. جوش‌های عمقی را نباید با فشار یا ابزارهای خانگی تخلیه کرد.
۶. آکنه کیستی
ضایعات التهابی عمیق آکنه کیستی اصطلاحی است که معمولاً برای ضایعات عمیق، ملتهب و گاهی نرم یا حاوی مایع به کار می‌رود. این جوش‌ها می‌توانند بزرگ و دردناک باشند و گاهی با تورم قابل‌توجه همراه شوند. تشخیص دقیق ضایعات کیستی و افتراق آن‌ها از ندول‌ها بر عهده متخصص پوست است.
این نوع آکنه روی صورت، فک، سینه و پشت بدن ایجاد میشود. در برخی افراد، ضایعات متعدد به هم نزدیک میشوند و التهاب گسترده‌تری به وجود می‌آورند.
روش کنترل آکنه کیستی
به دلیل عمق و شدت التهاب، فقط با دستور پزشک این نون آکنه ها را درمان کنید.
۷. آکنه ترکیبی
وجود چند نوع جوش به‌طور هم‌زمان در بسیاری از افراد، آکنه های ترکیبی هستند. این نوع آکنه ها معمولا روی بینی جوش‌های سرسیاه، روی پیشانی جوش‌های سرسفید و روی گونه‌ها یا چانه جوش‌های قرمز و چرکی وجود دارند، به این وضعیت می‌توان آکنه ترکیبی گفت.
در چنین شرایطی، انتخاب یک محصول با هدف رفع تمام ضایعات درست نیست، زیرا هر نوع جوش ویژگی‌های متفاوتی دارد. برای مثال، ترکیبی که به باز شدن منافذ کمک می‌کند، لزوماً برای کنترل التهاب شدید کافی نیست.
درمان آکنه ترکیبی معمولاً به برنامه‌ای نیاز دارد که هم از ایجاد ضایعات جدید پیشگیری کند و هم التهاب موجود را کاهش دهد.
روش‌های درمان جای جوش و اسکار صورت
پس از کنترل آکنه فعال، می‌توان بر اساس نوع اسکار و شرایط پوست، گزینه‌های درمانی را بررسی کرد. هدف درمان معمولاً کاهش عمق فرورفتگی‌ها، یکنواخت‌تر شدن بافت پوست و کمتر دیده شدن اسکارهاست، نه لزوماً حذف کامل آن‌ها، مقاله بهترین روش درمان جای جوش و اسکار صورت چیست؟ به شما در کسب اطلاعات کاملتر کمک می کند.
میکرونیدلینگ برای جای جوش
میکرونیدلینگ با ایجاد میکروآسیب‌های کنترل‌شده در پوست، فرایند ترمیم طبیعی و بازسازی کلاژن را تحریک می‌کند. این روش در برخی افراد مبتلا به اسکارهای فرورفته می‌تواند به بهبود تدریجی بافت پوست کمک کند. نتیجه درمان به عمق و نوع اسکار، تنظیمات دستگاه، تعداد جلسات و پاسخ پوست بستگی دارد. تغییرات معمولاً تدریجی هستند و برای ارزیابی نتیجه باید فرصت کافی برای بازسازی کلاژن در نظر گرفته شود. برای آشنایی بیشتر با این روش، صفحه میکرونیدلینگ و دستگاه Revive MN را ببینید.
لیزر برای جای جوش
برخی لیزرها با هدف بهبود بافت پوست، تحریک بازسازی کلاژن یا کاهش تغییرات رنگدانه‌ای استفاده میشوند. نوع لیزر مناسب به این بستگی دارد که مشکل اصلی، لک سطحی است یا اسکار فرورفته. اگر درباره کاربرد لیزر هلیوس برای مشکلات ناشی از آکنه سؤال دارید، مقاله آیا لیزر هلیوس برای جوش مفید است؟ را مطالعه کنید.
